Η ιέρεια e ri ta – δίκαιο, γη και εξουσία. Δρ. Ασπασία Γκιόκα.
Οι Φρυκτωρίες σας παρουσιάζουν:
«Η ιέρεια e ri ta – δίκαιο, γη και εξουσία.»
Με την Δρ. Ασπασία Γκιόκα-Σπιτσιέρη
Αρχαιολόγο.
Διοργάνωση:
Φιλολογικός Σύλλογος Παρνασσός
{Ελεύθερο Πανεπιστήμιο. Σεμινάριο Ανθρωπιστικών Επιστημών «Εμμανουήλ Μικρογιαννάκης»}
--------------------------------------------------
Σύντομη περίληψη.
Οι πινακίδες της Γραμμικής Β αποκαλύπτουν ότι τα μυκηναϊκά κράτη διέθεταν ένα ιδιαίτερα οργανωμένο διοικητικό, οικονομικό και κοινωνικό σύστημα.
Στην κορυφή της ιεραρχίας βρισκόταν ο άναξ (wanax), ο ανώτατος άρχοντας, ενώ ακολουθούσε ο λαFαγέτας (lawagetas), πιθανότατα αρχηγός του στρατού.
Σημαντικό ρόλο είχαν επίσης οι επέται (e-qe-ta), αριστοκράτες ακόλουθοι του βασιλιά με στρατιωτικές και διοικητικές αρμοδιότητες, και οι τελεσταί (te-re-ta), τοπικοί ευγενείς και κάτοχοι γαιών.
Η οικονομία στηριζόταν σε μεγάλο βαθμό στη γη, η οποία καταγραφόταν στις πινακίδες με βάση την παραγωγικότητά της και όχι την έκτασή της.
Με βάση τα δεδομένα από το αρχείο της Πύλου, διακρίνονταν δύο βασικές κατηγορίες γης: η ιδιωτική γη (ki-ti-me-na ko-to-na) και η κοινοτική γη (ke-ke-me-na ko-to-na), η οποία ανήκε στον δήμο (da-mo).
Ο δήμος αποτελούσε οργανωμένη κοινότητα με δικαιώματα και υποχρεώσεις, γεγονός που δείχνει την ύπαρξη συλλογικών θεσμών ήδη στη Μυκηναϊκή Εποχή.
Ιδιαίτερη θέση κατείχε η pa-ki-ja-na, σημαντικό θρησκευτικό κέντρο της Πύλου, όπου συγκεντρώνονταν ιερά, γαίες και ισχυρό ιερατικό προσωπικό.
Κεντρική μορφή των πινακίδων είναι η ιέρεια Έριθα (e-ri-ta), η οποία διεκδικούσε ένα μεγάλο αγρόκτημα ως ιερή και φορολογικά απαλλασσόμενη περιουσία της θεότητας.
Ο δήμος της περιοχής αντέτεινε ότι η γη ήταν κοινοτική και ότι η ιέρεια όφειλε να πληρώνει φόρο.
Η διαμάχη αυτή, που καταγράφεται στις πινακίδες της Πύλου, θεωρείται η αρχαιότερη έως σήμερα γνωστή νομική υπόθεση της ευρωπαϊκής πρωτοϊστορίας.
Συνολικά, οι πινακίδες της Γραμμικής Β παρουσιάζουν μια κοινωνία αυστηρά ιεραρχημένη αλλά και διοικητικά εξελιγμένη, με σαφείς αντιλήψεις για την ιδιοκτησία, τη φορολογία, τη γαιοκτησία, τη θρησκευτική εξουσία και τη λειτουργία της δικαιοσύνης.
Ενδεικτική βιβλιογραφία
•Αποστολάκης Ι.Μ., Η Δικαιοσύνη στη Μυκηναϊκή Εποχή, Λειτουργία και
Απονομή, Εκδοτικός οίκος Αντ. Ν. Σάκκουλα, Αθήνα-Κομοτηνή, 1990.
• Burkert, W., Αρχαία Ελληνική Θρησκεία. Αρχαϊκή και Κλασική Εποχή, μτφρ.
Ν. Μπεζαντάκος και Α. Αβαγιανού, Εκδόσεις Καρδαμίτσα, Αθήνα 1997.
• Chadwick, J., Ο Μυκηναϊκός Κόσμος, μτφρ. Κ.Ν. Πετρόπουλος, Εκδόσεις
Gutenberg, Αθήνα 1997.
• de Fidio, P., «Potere politico e funzione del sacro nelle societa micenee»,
Mélanges P. Lévêque, 4, Religion, 1990, σ. 151–171.
• de Fidio P., I dosmoi Pilii a Poseidon: una terra sacra de eta Micenea, Roma,
1977.
• del Freo M., I Centimenti di Terreni Nei Testi in Lineare B, Istituti Editoriali e
Poligrafici Internationali MMV,Pisa Roma 2005.
• Dunkel G., "Mycenean ke-ke-me-na, Ki-ti-me-na", Minos, (1981), 18-29.
• Hooker, J. T., Εισαγωγή στη Γραμμική Β΄, μτφρ. Χ. Ε. Μαραβέλιας,
Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης, Αθήνα 1994.
• Lupack S., "A View from Outside of Palace: The Sanctuary and the "Damos"
in the Mycenaean Economy and Society", εις FORUM, Redistribution in
Aegean Palatial Societies, AJA 115, (2011), 207-217.
• Piccaluga, G., «Muc. I-je-re-u, Osservazioni sul suo ruolo sacrale», στο Atti
del I Colloquio Internazionale di Micenologia, Roma 1968, σ. 1046–1058.
• Powell, B. B. και Morris, I. (επιμ.), A New Companion to Homer (= Εγχειρίδιο
Ομηρικών Σπουδών), επιμ. ελληνικής έκδοσης Αν. Ρεγκάκος, μτφρ. Φ.
Πετίκα, Μ. Σκέμπης, Μ. Μουρατίδης, Εκδόσεις Παπαδήμα, Αθήνα 2009.
• Maddoli G., "Δαμoς e Βασιληες, Contributo alto Studio del origine della
polis", SMEA XII, (1970), 7-57.
• Προμπονάς, Ι., Λεξικό της Μυκηναϊκής Ελληνικής, τ. Α΄, Αθήνα 1978.
• Προμπονάς, Ι., Σύντομος Εισαγωγή εις την Μυκηναίων Φιλολογία, Β΄ έκδ.,
Αθήνα 1990.
• Προμπονάς, Ι., Λεξικό της Μυκηναϊκής Ελληνικής, Σύλλογος προς Διάδοσιν
των Ωφελίμων Βιβλίων, Αθήνα 2024.
• Pugliese Carratelli, G., «La decifrazione dei testi micenei», La Parola del
Passato 35 (1954), σ. 81–117.
• Ruipérez, M. και Melena, J., Οι Μυκηναίοι Έλληνες, μτφρ. Μ. Παναγιωτίδου,
Εκδόσεις Καρδαμίτσα, Αθήνα 1996.
• Stella, L. A., «La religione greca nei testi micenei», Numen 5 (1958), σ.
18–57.
• Treuil, R., Darcque, P., Poursat, J.-C. και Touchais, G., Οι Πολιτισμοί του
Αιγαίου, μτφρ. Ό. Πολυχρονοπούλου και Ά. Φίλιππα-Touchais, Εκδόσεις
Καρδαμίτσα, Αθήνα 1996.
• Ventris, M. και Chadwick, J., Documents in Mycenaean Greek, Cambridge
University Press, Cambridge 1973.
--------------------------------
Σύντομο βιογραφικό σημείωμα
Η Ασπασία Γκιόκα-Σπιτσιέρη είναι αρχαιολόγος, απόφοιτος του Τμήματος Ιστορίας και Αρχαιολογίας του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών, με μεταπτυχιακές σπουδές στην Προϊστορική Αρχαιολογία και Διδάκτωρ του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών με θέμα διδακτορικής διατριβής :
«Οι οικονομικές δραστηριότητες του μυκηναϊκού ιερατείου : επιγραφικά και αρχαιολογικά δεδομένα από την ηπειρωτική Ελλάδα».
Ειδικεύεται στην Γραμμική γραφή Β και στη θρησκεία της Προϊστορικής και Κλασικής Εποχής.
Ως αρχαιολόγος του Υπουργείου Πολιτισμού ασχολήθηκε με διεθνή αρχαιολογικά θέματα, με ζητήματα επιστροφής πολιτιστικών αγαθών και έλαβε μέρος σε διεθνείς συναντήσεις στο εξωτερικό ως εκπρόσωπος του Υπουργείου.
Ήταν υπεύθυνη διοργάνωσης επιστημονικών συνεδρίων, εκθέσεων και εκδηλώσεων και ασχολήθηκε με τη συγγραφή κειμένων και την επιστημονική επιμέλεια εκδόσεων του Υπουργείου Πολιτισμού.
Αποτελεί μέλος της ερευνητικής ομάδας της συστηματικής αρχαιολογικής έρευνας της αρχαίας Τενέας (Χιλιομόδι Κορινθίας). Είναι επιστημονική συνεργάτης του Δήμου Μοσχάτου -Ταύρου και έχει συγγράψει το τρίτομο Βιβλίο Τοπικής Ιστορίας του Δήμου.
-----------------------------------
Ευχαριστούμε θερμά
Την Δρ. Ασπασία Γκιόκα-Σπιτσιέρη για την άδεια της τηλεοπτικής καταγραφής και ανάρτησης στα ΜΜΕ.
Τον Φιλολογικό Σύλλογο Παρνασσός και ιδιαίτερα τον πρόεδρο αυτού κ. Κωνσταντινόπουλο
Τον Επιστημονικό Διευθυντή Φίλιππος Νικολόπουλος για την συνεργασία
καθώς και όλο το προσωπικό του Φιλολογικού Συλλόγου Παρνασσός για την τεχνική εξυπηρέτηση.