ΖΩΝΤΑΝΗ ΜΕΤΑΔΟΣΗ. Προσεγγίσεις στον Επίκουρο. Παναγιώτης Κ. Μητροπέτρος

Τίτλος ομιλίας

Προσεγγίσεις στον Επίκουρο. Παναγιώτης Κ. Μητροπέτρος

Περίληψη της ομιλίας

Ο Επίκουρος σε πολλούς είναι άγνωστος και σε ακόμη περισσότερους παρερμηνευμένος.

Ως προς το πρώτο χαρακτηριστικό του, η άγνοια για αυτόν οφείλεται στο γεγονός, ότι εντέχνως αποσιωπήθηκε η ύπαρξή του, διότι οι διδασκαλίες του δεν ήταν αποδεκτές από τις εκάστοτε πολιτικές ή πνευματικές εξουσίες.

Όσο για τις παρερμηνείες των έργων του, μπορούμε να τις συγκεφαλαιώσουμε κυρίως σε δύο. Η πρώτη συνίσταται στο ότι ο Επίκουρος θεωρήθηκε και εξακολουθεί να θεωρείται από πολλούς άθεος. Και η δεύτερη στο ότι θεωρήθηκε και εξακολουθεί να θεωρείται ηδονιστής.

Ο Επίκουρος δεν είναι άθεος. Κατ' αυτόν οι θεοί υπάρχουν και είναι ανθρωπόμορφοι. Ζουν στα μετακόσμια διαστήματα και δεν παρεμβαίνουν ούτε στα ουράνια φαινόμενα ούτε στις ανθρώπινες ενέργειες. Απλώς η παρουσία τους συνιστά υπόδειγμα ψυχικής γαλήνης και αταραξίας για τους ανθρώπους.

Μήπως όμως ο Επίκουρος είναι ηδονιστής; Εκείνο, που διδάσκει, είναι ότι ηδονή υπάρχει, όταν ο άνθρωπος δεν έχει πόνους στο σώμα του (απονία) και στην ψυχή του κυριαρχεί η γαλήνη (αταραξία).

Ο Επίκουρος είναι ο πρώτος φιλόσοφος της ελληνιστικής εποχής. Αν η Κλασική εποχή χαρακτηρίζεται ως ο κόσμος της «πόλεως», η Ελληνιστική εποχή μπορεί να χαρακτηριστεί ως ο κόσμος της «κοσμοπόλεως». Την Ελληνιστική εποχή η «πολιτική» παραχωρεί την θέση της στην «ηθική» και αυτή με την σειρά της στην «θρησκεία». Όλες οι Ελληνιστικές φιλοσοφικές σχολές, με πρώτο και κύριο τον Κήπο του Επίκουρου, θα βγάλουν τα ανάλογα ηθικά συμπεράσματα. Η πρακτική ηθική τους, ρητά ή σιωπηρά, αντανακλά το γεγονός αυτό.

Ο Επίκουρος έζησε από το έτος 341 έως το έτος 270 π.Χ. Τα συγγράμματά του τα καταγράφει ο βιογράφος των Φιλοσόφων Διογένης Λαέρτιος. Δυστυχώς όμως δεν σώθηκε από αυτά κανένα. Ευτυχώς όμως διασώθηκαν τρεις επιστολές του και οι Κύριες Δόξες του. Επίσης διαφωτίζουν την διδασκαλία του ο Λουκρήτιος στο έργο του De rerum natura και ο Διογένης Οινοανδεύς στην μεγάλη επιγραφή εκτάσεως 100 τ.μ., που σώθηκε στην πόλη Οινόανδα της Μικράς Ασίας.

Οι επιστολές του Επίκουρου και το περιεχόμενό τους είναι οι εξής.

α) Επιστολή προς Ηρόδοτον (σύνοψη της Φυσικής Θεωρίας του)

β) Επιστολή προς Μενοικέα (σύνοψη της Ηθικής Θεωρίας του)

γ) Επιστολή προς Πυθοκλέα (σύνοψη της θεωρίας του για τα ουράνια φαινόμενα)

Τα τέσσερα κριτήρια της αλήθειας κατά τον Κανόνα του Επίκουρου.

Η σύσταση της ψυχής και η διάλυσή της μετά θάνατον.

Ο σοφός περιγελά την Ειμαρμένη και ό,τι μοιάζει με αυτήν.

Η περίφημη τετραφάρμακος του Επίκουρου:

Καὶ διὰ παντὸς ἔστω καὶ πανταχῇ παρεπόμενον ἡ τετραφάρμακος: «Ἄφοβον ὁ θεός, ἀνύποπτον ὁ θάνατος· καὶ τ' ἀγαθὸν μέν εὔκτητον, τὸ δὲ δεινὸν εὐεκκαρτέτητον» (Φιλόδημος, Πρὸς σοφιστάς, Πάπυρος του Ercolano Νo 1005, col. 5).

Το επίγραμμα του ΜΕΝΑΝΔΡΟΥ για τους δύο Νεοκλείδες

«Χαῖρε, Νεοκλείδα, δίδυμον γένος, ὧν ὁ μὲν ὑμῶν

πατρίδα δουλοσύνας ῥύσαθ', ὁ δ' ἀφροσύνας».

Μένανδρος, επίγραμμα 72

[Χαίρετε, εσείς οι δύο, που ο πατέρας του καθενός σας λεγόταν Νεοκλής.

Ο ένας από εσάς έσωσε την πατρίδα μας από την υποδούλωση και ο άλλος από την ανοησία]

Σημείωση: Ο πρώτος υιός Νεοκλέους είναι ο Θεμιστοκλής και ο δεύτερος υιός Νεοκλέους είναι ο Επίκουρος.

Σύντομο βιογραφικό του Παναγιώτη Μητροπέτρου

Ο Παναγιώτης Κ. Μητροπέτρος γεννήθηκε στον Πειραιά και διαμένει στο Κερατσίνι. Σπούδασε στην Φιλοσοφική και στην Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών. Υπήρξε Λυκειάρχης επί 22 χρόνια στο Κερατσίνι και στο Πέραμα και ήταν ο εμπνευστής και καθοδηγητής των Μαθητικών Ομάδων, που συνέγραψαν τα τέσσερα ογκώδη βιβλία του 1ου Λυκείου Κερατσινίου, μεταξύ των ετών 1998 και 2005, και τα οποία εξέδωσε ο Δήμος Κερατσινίου επί δημαρχίας Γιώργου Χάσκα, Φώτη Μελά και Δημήτρη Σαράφογλου: "Προσεγγίσεις στον Πλάτωνα", "Προσεγγίσεις στον Αριστοτέλη", "Προσεγγίσεις στον Πλούταρχο" και "Προσεγγίσεις στους Μεγάλους Λογικούς Μύθους". Έχει συγγράψει μαζί με την Δέσποινα Διαλεκτού την τριλογία των "Προσεγγίσεων στους Προσωκρατικούς". Έχει συγγράψει μαζί με την φαρμακοποιό Ναταλία Π. Μητροπέτρου το βιβλίο "Κρητομυκηναϊκή και Ομηρική Φαρμακογνωσία". Τέλος συνέγραψε τα βιβλία «Προσεγγίσεις στον Ηράκλειτο», «Προσεγγίσεις στα Μετά τα Φυσικά του Αριστοτέλη» και «Προσεγγίσεις στον Επίκουρο».