ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΦΑΙΔΩΝ. Μάθημα 5/12. «Η ΣΥΝΘΕΣΙΣ ΤΩΝ ΛΟΓΩΝ (77b-78b)». Δρ Κωνσταντίνος Σταυρόπουλος.
Οι ΦΡΥΚΤΩΡΙΕΣ σε συνεργασία με το πολιτιστικό τμήμα του
ΕΛΛΗΝΑΪΣ σας παρουσιάζουν την ΝΕΑ σειρά μαθημάτων: ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΦΑΙΔΩΝ
Με τον Δρ Κωνσταντίνο Σταυρόπουλο
Διπλ. Μηχανολόγο Μηχανικό
Μάθημα 5/12. «Η ΣΥΝΘΕΣΙΣ ΤΩΝ ΛΟΓΩΝ(77b-78b)»
Διοργάνωση: Πολιτιστικό Τμήμα Φιλοσοφίας του ΕΛΛΗΝΑΪΣ
--------------------------------------------------------------------
Σύνοψη μαθήματος:
Η ΣΥΝΘΕΣΙΣ ΤΩΝ ΛΟΓΩΝ(77b-78b)
Ὁ περὶ τῶν ἀναμνήσεων λόγος ἔχει γενικῶς ὁλοκληρωθῆ, πλὴν ὅμως οἱ προσδιαλεγόμενοι δὲν τὸν θεωροῦν ἐπαρκῆ καὶ πειστικό. Ὁ Κέβης ἔχει πεισθῆ, κατὰ τὸ ἥμισυ, ἰσχυρίζεται ὁ ἕτερος Θηβαῖος, μᾶλλον δὲ ἀποδέχονται ἀπὸ κοινοῦ τὴν τῶν πολλῶν γνώμη, ὅπως δεικνύουν τὰ ἐπιδοτικὰ εἰ μέντοι καὶ ἐπειδάν καὶ οὐδὲ αὐτῷ μοι δοκεῖ, περὶ τῆς προϋπάρξεως τῆς ψυχῆς: ὅτι πρὶν γενέσθαι ἡμᾶς ἦν ἡμῶν ἡ ψυχὴ καὶ ὄχι γιὰ τὸ ἐπειδὰν ἀποθάνωμεν, ἔτι ἔσται· ἑπομένως, ἡ διατυπωθεῖσα ἔνστασίς του περὶ τοῦ θανάτου τῆς ψυχῆς: ἀποθνῄσκοντος τοῦ ἀνθρώπου διασκεδάννυται ἡ ψυχὴ … ἐπειδὰν δὲ ἀφίκηται καὶ ἀπαλλάττηται τούτου, τότε καὶ αὐτὴν τελευτᾶν καὶ διαφθείρεσθαι (77b) ἐξακολουθεῖ νὰ παραμένῃ ἐν ἰσχύι, ὅπως ἄλλως τε δεικνύει τὸ ῥῆμα ἐνέστηκεν (Παρακείμενος τοῦ ἐνίστημι: ἐναντιώνομαι), ὑπὸ τὴν ἔννοιαν «τοῦ κωλύματος ποὺ ὑφίσταται ὡς φόβος» (Γούδης, σ. 283). Ἄλλοις λόγοις, μένει ν᾽ ἀποδειχθῇ (δεῖ δὲ προσαποδεῖξαι): ὅτι καὶ ἐπειδὰν ἀποθάνωμεν, οὐδὲν ἧττον ἔσται ἢ πρὶν γενέσθαι, εἰ μέλλει τέλος ἡ ἀπόδειξις ἔξειν (77c).
Ὁ Σωκράτης θὰ ἐπανέλθῃ στὸ ἐπιχείρημα τῶν ἐναντίων, διότι θεωρεῖ ὅτι διὰ τοῦ συνδυασμοῦ αὐτοῦ καὶ τῆς ἀναμνήσεως, ἴσως παραχθῇ τὸ συμπέρασμα ποὺ ἀναζητεῖ· ὁ Taylor (σ. 223) ἐπὶ τοῦ θέματος παρατηρεῖ ὅτι: «τὰ δύο μέρη (ἐνν. τὰ ἐναντία καὶ ἡ ἀνάμνησις) γιὰ ν᾽ ἀποτελέσουν κάτι ποὺ μοιάζει μὲ ἀπόδειξι, πρέπει νὰ ἐξετασθοῦν σὲ συνδυασμό. ἐπὶ πλέον, δὲν χρησιμεύουν τελικὰ γιὰ νὰ δείξουν τὴν ἀθανασία, ἀλλὰ μόνο ὅτι ἡ ψυχή, μετὰ θάνατον, συνεχίζει ν᾽ ἀποτελῇ κάτι καὶ δὲν ἐκμηδενίζεται». Ἄρα, ἐπιβάλλεται ἡ λεγομένη σύνθεσις τῶν ἕως τώρα λόγων: συνθεῖναι τοῦτόν τε τὸν λόγον εἰς ταὐτὸν καὶ ὃν πρὸ τούτου ὡμολογήσαμεν, τὸ γίγνεσθαι πᾶν τὸ ζῶν ἐκ τοῦ τεθνεῶτος (77c). Ἀπευθυνόμενος πρὸς τὸν Κέβητα, ὁ Σωκράτης ἐπισημαίνει καὶ πάλι τὸ ζητούμενον: δεδιέναι τὸ τῶν παίδων (κατὰ Μιστριώτην, σ. 185: «ἐκεῖνο ὅπερ φοβοῦνται οἱ παῖδες»), μὴ ὡς ἀληθῶς ὁ ἄνεμος αὐτὴν ἐκβαίνουσαν ἐκ τοῦ σώματος διαφυσᾷ καὶ διασκεδάννυσιν (77d), διότι μόνον τότε θὰ καταφέρῃ νὰ ἐξαγάγῃ τὸν παῖδα τοῦ φόβου ποὺ ὑποκρύπτεται ἐντός μας: ἴσως ἔνι τις καὶ ἐν ἡμῖν παῖς, ὅστις τὰ τοιαῦτα φοβεῖται· τοῦτον οὖν πειρῶ μεταπείθειν μὴ δεδιέναι τὸν θάνατον ὥσπερ τὰ μορμολύκεια (77e), ὅπου μορμολύκεια: «τὰ προσωπεῖα δι᾽ ὧν οἱ ἀρχαῖοι ἐφόβιζον τοὺς παῖδας, τὰ φόβητρα. προσηκούντως μετεχειρίσθη τὴν λέξιν, διότι πρόκειται περὶ παιδός» (Μιστριώτης, σ. 186).
Τί ἐξασφαλίζει ἑπομένως ἡ σύνθεσις τῶν λόγων; Ἀφ᾽ ἑνὸς διὰ τοῦ πρώτου ἐπιχειρήματος τῶν ἐναντίων, τὴν ἀνεπάρκειαν τῆς θεωρίας τῆς παλιντόνου ἁρμονίης τῆς φιλοσοφίας τῶν Ῥεόντων, ἀφ᾽ ἑτέρου διὰ τοῦ ἐκ τῶν ἀναμνήσεων λόγου, τὴν εἰσαγωγὴν τῆς θεωρίας τῶν Ἰδεῶν (θτΙ) στὸν περὶ τῆς ἀθανασίας τῆς ψυχῆς διάλογον· ἀρωγὸ στὸ δεύτερο ἐπιχείρημα ἀποτελεῖ ὁ μῦθος ἐκ τῆς διδασκαλίας τῶν Ὀρφικῶν, ὁ ὁποῖος ἐπιστρατεύεται ἀπὸ τὸν Ἀθηναῖο διδάσκαλο πρὸς ἐνίσχυσιν τοῦ λόγου. Ἄλλως τε, συμφώνως πρὸς τὸν Ἀριστοτέλη στὰ Μετὰ τὰ Φυσικά, οἱ Πυθαγόρειοι ὑπῆρξαν οἱ εἰσηγητὲς τῆς διδασκαλίας τῆς μεθέξεως τῶν αἰσθητῶν στὶς ἰδέες: οὗτος (σ.σ. ὁ Πλάτων) οὖν τὰ μὲν τοιαῦτα τῶν ὄντων ἰδέας προσηγόρευσε, τὰ δ᾽αἰσθητὰ παρὰ ταῦτα καὶ κατὰ ταῦτα λέγεσθαι πάντα. κατὰ μέθεξιν γὰρ εἶναι τὰ πολλὰ ὁμώνυμα τοῖς εἴδεσιν. τὴν δὲ μέθεξιν τοὔνομα μόνον μετέβαλεν· οἱ μὲν γὰρ Πυθαγόρειοι μιμήσει τὰ ὄντα φασὶν εἶναι τῶν ἀριθμῶν, Πλάτων δὲ μεθέξει, τοὔνομα μεταβαλών (987b, 8-13).
Ὅμως, ὁ Ἀθηναῖος φιλόσοφος θ ἀποτελέσῃ ἐντὸς ὀλίγου παρελθὸν γιὰ τοὺς μαθητές του, τὸ δὲ κενὸν θεωρεῖται δυσαναπλήρωτον, ἐξ οὗ καὶ ἡ ἐπιχειρουμένη διασκέδασις τῆς ἀπουσίας ἐπῳδοῦ, τοῦτ᾽ἔστιν «τοῦ φιλοσόφου, ὁ ὁποῖος ἀπαλάσσει τὴν ψυχὴν ἀπὸ τὴν νόσον τοῦ φόβου» (Μιστριώτης, σ. 186) ἢ ὀρθότερον τοῦ «ἰατροφιλοσόφου» (Γούδης, σ. 284), τὴν ὁποίαν καὶ ἐπικαλεῖται, μὴ περιορίζοντας αὐτὴν ἐντὸς τοῦ κυρίως ἑλλαδικοῦ χώρου: πολλὴ (: ὄχι πολυάριθμος, ἀλλὰ εὐρύχωρος κατὰ Μιστριώτην, σ. 186) μὲν ἡ Ἑλλάς, ἐν ᾗ ἔνεισί που ἀγαθοὶ ἄνδρες, πολλὰ δὲ καὶ τὰ βαρβάρων γένη οὓς πάντας χρὴ διερευνᾶσθαι, ζητοῦντας τοιοῦτον ἐπῳδόν (78a).
Ἡ κάθαρσις, τὴν ὁποίαν εἰσάγει ὁ Πλάτων στὴν Εἰσαγωγήν (61c-69e), ὑποδεικνύεται ἀπὸ τὶς κάτωθι παρατηρήσεις τοῦ Σωκράτους: α) τὴν ἐπισήμανσι τῶν ἀπορρήτων λόγων τῶν Ὀρφικῶν καὶ τῶν Πυθαγορείων: ὁ μὲν οὖν ἐν ἀπορρήτοις λεγόμενος περὶ αὐτῶν λόγος ὡς ἔν τινι φρουρᾷ ἐσμὲν οἱ ἄνθρωποι καὶ οὐ δεῖ δὴ ἑαυτὸν ἐκ ταύτης λύειν οὐδ᾽ ἀποδιδράσκειν ... καὶ ἡμᾶς τοὺς ἀνθρώπους ἓν τῶν κτημάτων τοῖς θεοῖς εἶναι (62b), β) τὸν ὁρισμὸν τοῦ θανάτου ὡς: λύσιν καὶ χωρισμὸν ψυχῆς ἀπὸ σώματος καὶ τῆς καθάρσεως καθ᾽ αὑτήν: κάθαρσις δὲ εἶναι ... ὅπερ πάλαι ἐν τῷ λόγῳ λέγεται, τὸ χωρίζειν ὅ τι μάλιστα ἀπὸ τοῦ σώματος τὴν ψυχὴν καὶ ἐθίσαι αὐτὴν καθ᾽ αὑτὴν πανταχόθεν ἐκ τοῦ σώματος συναγείρεσθαί τε καὶ ἀθροίζεσθαι καὶ οἰκεῖν κατὰ τὸ δυνατὸν καὶ ἐν τῷ νῦν παρόντι καὶ ἐν τῷ ἔπειτα μόνην καθ᾽ αὑτὴν ἐκλυομένην ὥσπερ ἐκ δεσμῶν ἐκ τοῦ σώματος; (67d) καὶ γ) τὴν τύχην τῶν ψυχῶν κεκαθαρμένων καὶ τετελεσμένων: οἱ τὰς τελετὰς ἡμῖν οὗτοι καταστήσαντες οὐ φαῦλοι εἶναι, ἀλλὰ τῷ ὄντι πάλαι αἰνίττεσθαι, ὅτι, ὃς ἂν ἀμύητος καὶ ἀτέλεστος εἰς ᾍδου ἀφίκηται ἐν βορβόρῳ κείσεται, ἐνῷ ὁ κεκαθαρμένος τε καὶ τετελεσμένος ἐκεῖσε ἀφικόμενος μετὰ θεῶν οἰκήσῃ (69c). Τὰ ἀνωτέρω βεβαιοῖ καὶ τὸ λόγιον περὶ τῶν ὀλίγων εἰς τὰς τελετάς,τῶν παύρων, τῶν ἐμπνεομένων καὶ κατεχομένων ὑπὸ τοῦ Βάκχου, αὐτῶν ποὺ εἶναι πεφιλοσοφηκότες ὀρθῶς καὶ ὄχι ἁπλοῖ ναρθηκοφόροι (69d).
……………………………………………………..
Οι ΦΡΥΚΤΩΡΙΕΣ ευχαριστούν θερμά τον Δρ. Σταυρόπουλο
Κωνσταντίνο για την άδεια καταγραφής και ανάρτησής στο διαδίκτυο, και το
Σωματείο ΕΛΛΗΝ.Α.Ι.Σ για την αγαστή συνεργασία και την τεχνική εξυπηρέτηση.
-------------------------------------------------------------------------------------------------------
Για οποιαδήποτε πληροφορία ή καταγγελία, παρακαλούμε, ενημερώστε μας στην
κεντρική ιστοσελίδα: https://www.fryktories.net