Ίππαρχος: Η ακμή της ελληνιστικής αστρονομίας. Μάρω Κ. Παπαθανασίου.
Οι ΦΡΥΚΤΩΡΙΕΣ σε συνεργασία με το Κέντρο Ελληνικών Σπουδών
«Παιδεία» (ΗΠΑ), που εδρεύει στον ακαδημαϊκό χώρο του Πανεπιστημίου
της Connecticut (University
of Connecticut, USA σας παρουσιάζουν.
Το Διεθνές συνέδριο στην Σύμη, προς Τιμήν των Δυτών των
Αντικυθήρων
«Ο Μηχανισμός των Αντικυθήρων, Ίππαρχος ο Ρόδιος και οι Συμιακοί Ήρωες του
Βυθού».
Ομιλία Έκτη.
Ίππαρχος: Η ακμή της ελληνιστικής αστρονομίας
Ομιλήτρια : Μάρω Κ. Παπαθανασίου
Πανεπιστήμιο Αθηνών
Διοργάνωση:
Κέντρο Ελληνικών Σπουδών «Παιδεία» (ΗΠΑ)
υπό την αιγίδα του Υπουργείου Πολιτισμού (Ελλάδος)
με την υποστήριξη:
- Περιφέρεια Νοτίου Αιγαίου
- Εφορεία Αρχαιοτήτων Δωδεκανήσου.
- Δήμος Σύμης.
- ΠανΡοδιακός Συλλόγος "Απόλλων" ΗΠΑ-Καναδά-Ελλάδα.
- Συμαϊκή Αλληλοβοηθητική Αδελφότης Νέας Υόρκης «Η Αίγλη»Σύλλογος
- Συμαίων Ρόδου "Ο Γλαύκος".
- Κοινωνικός Σύλλογος Συμαίων Αττικής "Ο Πανορμίτης".
- Δωδεκανησιακή Ομοσπονδία ΗΠΑ.
- Ελληνικός Φοιτητικός Σύλλογος Παιδεία.
- Πανεπιστήμιον της Κοννέκτικατ, ΗΠΑ
- Ένωση Γυναικών Σύμης
- Ελληνικό Κέντρο Θαλασσίων Ερευνών (ΕΛΚΕΘΕ)
Χορηγοί επικοινωνίας :
- Ένωση Δημοσιογράφων Περιοδικού και Ηλεκτρονικού Τύπου (Ε.ΔΗ.Π.Η.Τ.) https://edipit.gr
- Φρυκτωρίες, Τηλεοπτικός και Διαδικτυακός Σταθμός, https://www.fryktories.net
------------------------------------------------------------------------------------------
Σύντομη περίληψη.
Όπως αναφέρει ο Πτολεμαίος στην Μαθηματική Σύνταξή του, ο Απολλώνιος ο Περγαίος
(2ο ήμισυ 3ου αι.– αρχές 2ου αι. π.Χ.), απέδειξε θεωρητικώς την ισοδυναμία των
δύο γεωμετρικών μοντέλων για την κίνηση των πλανητών, του εκκέντρου κύκλου και
εκείνου των επικύκλων.
Η εισαγωγή των δύο αυτών μοντέλων ήταν αναγκαία για ερμηνευθούν η παρατηρουμένη
ανισοταχής κίνηση των πλανητών στον ουρανό και η μεταβαλλομένη απόστασή τους
από την Γη, όπως έδειχνε η μεταβαλλομένη λαμπρότητά τους.
Όμως, για την πρακτική εφαρμογή τους στην κίνηση καθενός από τους πέντε
πλανήτες, τον ηλιο και την σελήνη, έπρεπε να υπολογισθούν οι σχετικές
παράμετροι.
Ο Ιππαρχος (1ο τέταρτο 2ου αι. π.Χ. – μετά το 127 π.Χ.) συνέβαλε αποφασιστικά
στον υπολογισμό τους για τα μοντέλα του ηλίου και της σελήνης.
Το έκκεντρο μοντέλο του για την κίνηση του ηλίου υιοθέτησε αμετάβλητο ο
Πτολεμαίος.
Για την κίνηση της σελήνης ο Ιππαρχος χρησιμοποίησε το μοντέλο των επικύκλων,
όπου υπολόγισε τις παραμέτρους βάσει παρατηρήσεών του τριών σεληνιακών
εκλείψεων.
Στο έργο του «Περί μεγεθών και αποστημάτων» μελετά την πρόβλεψη ηλιακών και
σεληνιακών εκλείψεων.
Ο υπολογισμός των θέσεων των αστέρων βάσει γεωμετρικών μοντέλων απαιτούσε
λύσεις επιπέδων τριγώνων βάσει πινάκων χορδών.
Ο Ιππαρχος πρώτος συνέταξε έναν τέτοιον πίνακα, ο οποίος σώζεται μόνον στον
πίνακα ημιτόνων Ινδικών αστρονομικών έργων.
Μελέτησε επίσης τον χρόνο αναφοράς τόξων της εκλειπτικής σε δοθέν γεωγραφικό
πλάτος, ο οποίος συνδέεται με την αντίστοιχη διάρκεια της ημέρας.
Με συστηματικές παρατηρήσεις των απλανών αστέρων ο Ιππαρχος συνέταξε έναν
Καταλόγον αστέρων. Η μεγάλη ανακάλυψή του, η μετάπτωση των ισημεριών,
σχετίζεται άμεσα με την διάρκεια του έτους. Υπολόγισε ότι τα ισημερινά και
τροπικά σημεία της εκλειπτικής μετατοπίζονται κατά 1/100 της μοίρας ετησίως κατά
την ανάδρομο φορά των ζωδίων και ότι η διάρκεια του τροπικού έτους είναι
365-1/4 ημέρες, μείον τουλάχιστον 1/300 ημέρας.
Στις παρατηρήσεις του ο Ιππαρχος χρησιμοποιούσε διάφορα όργανα.
Ένα από αυτά
ήταν η δική του τετράπηχη διόπτρα, την οποία περιγράφουν οι μεταγενέστεροι
Πάππος και Πρόκλος.
Άλλη μεγάλη ανακάλυψη του Ιππάρχου είναι η στερεογραφική προβολή, με την οποία
τα σημεία μιας σφαίρας προβάλλονται σε επίπεδο.
Με αυτήν διατηρούνται η ισότητα των γωνιών και η αναλογία των πλευρών ενός
σχήματος.
Στην προβολή αυτή βασίζεται η κατασκευή του επιπέδου αστρολάβου, που αποδίδεται
στον Ιππαρχο και λύνει προβλήματα χρόνων αναφοράς τόξων της εκλειπτικής και
ταυτόχρονης αναφοράς αστέρων σε δοθέν γεωγραφικό πλάτος.
Χρησιμοποιείται έως τώρα για την κατασκευή χαρτών ουρανού.
Βάσει της ίδιας
προβολής γίνεται και η κατασκευή των γεωγραφικών χαρτών.
…………………………………………………………………………….
Βιογραφικό της ομιλήτριας
Ομότιμη
Καθηγήτρια του Τμήματος Μαθηματικών του Πανεπιστημίου Αθηνών, με γνωστικό
αντικείμενο την Ιστορία των Θετικών Επιστημών.
Άρχισε τις σπουδές της στο Τμήμα Χημείας, αλλά αποφοίτησε από τα Τμήματα
Μαθηματικών και Ιστορίας και Αρχαιολογίας.
Είναι Διδάκτωρ Μαθηματικών Επιστημών (1978) του ΕΚΠΑ, και Διδάκτωρ Βυζαντινολογίας
του Πανεπιστημίου Humboldt στο Βερολίνο (1992).
Τομείς ενδιαφέροντός της είναι η αρχαία ελληνική φυσική φιλοσοφία, οι θετικές
επιστήμες και η τεχνολογία, η αστρονομία και η αρχαιοαστρονομία, η πρώιμη
χημεία, οι απόκρυφες επιστήμες στην αρχαιότητα και την βυζαντινή εποχή.
------------------------------------------------------------------------------------------
Οι Φρυκτωρίες ευχαριστούν θερμά όλους τις ομιλήτριες και
ομιλητές για την άδεια καταγραφής και τηλεοπτικής μετάδοσης.
Τον κύριο Ηλία Τομάζο για την πρόσκληση τηλεοπτικής κάλυψης του συνεδρίου.
Τον Δήμο Σύμης και ιδιαίτερα τον δήμαρχο Σύμης κύριο Ελευθέριο Παπακαλοδούκα και τον αντιδήμαρχο Σύμης κύριο Νικήτα Ελ. Γρύλλη για την τεχνική βοήθεια καθώς και το προσωπικό του Δήμου.
------------------------------------------------------------------------------------------
Για οποιαδήποτε πληροφορία ή καταγγελία, παρακαλούμε, ενημερώστε μας στην κεντρική ιστοσελίδα: https://www.fryktories.net