ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΚΕΣ ΧΡΟΝΟΛΟΓΗΣΕΙΣ του τέλους του Τρωικού Πολέμου και της επιστροφής του Οδυσσέα

Επίσημη ανακοίνωση των Σταύρου Παπαμαρινόπουλου, Παναγιώτας Πρέκα- Παπαδήμα, Παναγιώτη Μητροπέτρου, Έλενας Μητροπέτρου, Παναγιώτη Αντωνόπουλου, Γιώργου Σαραντίτη, Kοσμά Γαζέα, Παναγιώτη Νάστου, Κώστα Κυριακόπουλου, Αλεξάνδρας Τσιρώνη,

δια του Ακαδημαϊκού κ. Αντώνη Κουνάδη Παρακολουθήστε την ανακοίνωση εδώ, συνοδευόμενη απο το ακόλουθο κείμενο για μεγαλύτερη κατανόηση. https://www.youtube.com/watch?v=wxvXlaNwIZA

Κατά τον Πλούταρχο, «ἡ παλαιὰ φυσιολογία λόγος ἦν φυσικὸς ἐγκεκαλυμμένος μύθοις» [η παλαιά φυσική επιστήμη ήταν φυσικός λόγος κρυμμένος μέσα στους μύθους] (Fr. 157).

Στα ομηρικά έπη υπάρχουν αναφορές σε αστερισμούς, αστέρες και αστρονομικά φαινόμενα. Τον 1ο αιώνα μ.Χ., ο Ηράκλειτος εκ Πόντου (Ὁμηρικὰ Προβλήματα, εἰς ἃ περὶ θεῶν Ὅμηρος ἠλληγόρησεν, 75,1,1–9,3) επισημαίνει για πρώτη φορά ότι στην Οδύσσεια, κατά την μνηστηροφονία, περιγράφεται μία ηλιακή έκλειψη (ΟD.20.350-357). Συγκεκριμένα, ο μάντης Θεοκλύμενος, λίγη ώρα πριν συμβεί η μνηστηροφονία, αναφέρει ότι: «ἠέλιος δὲ οὐρανοῦ ἐξαπόλωλε, κακὴ δὲ ἐπιδέδρομεν ἀχλύς» [ο ήλιος έχει χαθεί από τον ουρανό και έχει κάνει την εμφάνισή της μια «κακή καταχνιά»] (ΟD.20.350-357).

Η επιστημονική ομάδα, αποτελούμενη από τον Γεωφυσικό Σταύρο Παπαμαρινόπουλο, Καθηγητή Πανεπιστημίου Πατρών, ισόβιο εταίρο της Αρχαιολογικής Εταιρείας, τον οποίο πρότεινε στην Εταιρεία το 1988 ο αείμνηστος Ακαδημαϊκός Γεώργιος Μυλωνάς, την Επίκουρη Καθηγήτρια Αστροφυσικής του Πανεπιστημίου Αθηνών Παναγιώτα Πρέκα- Παπαδήμα καθώς και ειδικούς της Φιλολογίας, της Αρχαιολογίας, της Αστρονομίας, της Ατμοσφαιρικής Φυσικής και της Γεωλογίας, χρονολόγησε την εν λόγω ηλιακή έκλειψη με βάση τα στοιχεία που περιγράφονται στην Οδύσσεια και με χρήση του προγράμματος Starry Night και του καταλόγου των εκλείψεων της NASA.

Πρόκειται για την μερική ηλιακή έκλειψη της 30ης Οκτωβρίου 1207 π.Χ. με κάλυψη των 3⁄4 του ηλιακού δίσκου (74.7%). Το φαινόμενο ξεκίνησε στις 14.31, κορυφώθηκε στις 16.03 και τελείωσε στις 17.23. Η ηλιακή έκλειψη συνέβη στα δυτικά, σε ύψος 20 μοιρών από τον ορίζοντα, στην περιοχή του αστερισμού του Σκορπιού. Λίγη ώρα μετά, στις 17.58, ο Ήλιος έδυσε και για αυτό, όπως γράφεται στο ομηρικό κείμενο, αμέσως οι υπηρέτριες έφεραν φως με αναμμένους δαυλούς (ΟD.22.497). Η θέση της εν λόγω ηλιακής έκλειψης στον ουρανό των Ιονίων νήσων απεικονίζεται στον χάρτη του Starry Night (Εικών 1).

Εξάλλου, τα ξημερώματα της ημέρας που έφθασε ο Οδυσσέας στην Ιθάκη, ο Όμηρος γράφει ότι ο πλανήτης Αφροδίτη βρισκόταν στον ανατολικό ορίζοντα του ουρανού. Και πράγματι, όπως προκύπτει από τον χάρτη του προγράμματος Starry Night, η Αφροδίτη βρίσκεται στην ανατολή στις 25 Οκτωβρίου του έτους 1207 π.Χ. (Εικών 2).

Αλλά και από την ομηρική εξιστόρηση των γεγονότων, που συνέβησαν την ημέρα του θανάτου του Πατρόκλου, κατά το δέκατο έτος του Τρωικού Πολέμου, ο Όμηρος αποδίδει στον ‘Δία’ την εμφάνιση μιας σκοτεινιάς στον ουρανό χωρίς σύννεφα ενώ συνυπάρχει οξύ φως. Πρόκειται για την μερική ηλιακή έκλειψη της 6ης Ιουνίου 1218 π.Χ., κατά 75% που ήταν ορατή από την περιοχή της Τροίας και ικανοποιεί και την απαίτηση του Ομήρου να απέχει μια δεκαετία από την αντίστοιχη έκλειψη της Ιθάκης της 30ης Οκτωβρίου 1207 π.Χ., (Εικών 3).

Είναι αξιοσημείωτο ότι το πρόγραμμα Starry Night επιβεβαιώνει τον Όμηρο, που αναφέρει ότι τρεις ημέρες μετά τον θάνατο του Πατρόκλου και συνεπώς τρεις ημέρες μετά την ηλιακή έκλειψη της 6ης Ιουνίου του 1218 π.Χ., ο πλανήτης Αφροδίτη ήταν ορατός στον ανατολικό ορίζοντα (Εικών 4).

1

Ως προς τον τρόπο απαρίθμησης των ετών του Τρωικού Πολέμου είναι αναγκαίο να τονιστεί ότι την αρχαία εποχή οι πόλεμοι και οι εκστρατείες άρχιζαν την άνοιξη και επομένως τα πολεμικά έτη υπολογίζονταν από άνοιξη σε άνοιξη. Για τα χρονικά διαστήματα α) από το πρώτο έτος του πολέμου μέχρι και το δέκατο και β) από το τέλος του πολέμου μέχρι το έτος επιστροφής του Οδυσσέα στην Ιθάκη, είναι ενδεικτικός ο Πίναξ 1.

Πίναξ 1. Χρονολογίες και έτη του Τρωικού Πολέμου


                

      Χρονολογίες

  

                  Έτη του Τρωικού Πολέμου

    1227 – 1226 π.Χ.


                   Πρώτο έτος Τρωικού Πολέμου

    1218 – 1217 π.Χ.


                   Δέκατο έτος Τρωικού Πολέμου

    1208 – 1207 π.Χ.

                   Εικοστό έτος από έναρξη Τρωικού Πολέμου,

                   Επιστροφή Οδυσσέα στην Ιθάκη

Τις απόψεις των αρχαίων Ελλήνων ιστορικών και των σύγχρονων αρχαιολόγων για το έτος πτώσης της Τροίας παρουσιάζουν αντιστοίχως οι Πίνακες 2 και 3.

Πίναξ 2. Οι απόψεις των αρχαίων ιστορικών για την χρονολόγηση του

Τρωικού Πολέμου



Όνομα συγγραφέως


Έτος π.Χ.

Δούρις Σάμιος


1454 ή 1514

Κλείταρχος Αλεξανδρεύς


1274 ή 1334

Τίμαιος Ταυρομενίτης


1274 ή 1334

Ερατοσθένης Αλεξανδρεύς


1184 ή 1228 ή 1288

Έφορος Κυμαίος


1189 ή 1249

Φανίας Ερέσιος


1169 ή 1229

Ηρόδοτος Αλικαρνασσεύς


περί το 1250

Δικαίαρχος Σικελιώτης


1212

Πάριον Χρονικόν


1208

Σωσίβιος Λάκων


1171


Πίναξ 3. Oι απόψεις των αρχαιολόγων για τις γεωαρχαιολογικές ζώνες   (στρώματα) καταστροφής της Τροίας



              Όνομα   

         συγγραφέως


Γεω- Αρχαιολογική

   ζώνη  (στρώμα)

      Η καταστροφή της Τροίας σε έτος π.Χ.


C. Nylander


Τροία VI


Θεωρεί ότι ο Τρωικός πόλεμος δεν είναι ιστορικό                  

                                    γεγονός


M. Finley


Τροία VI


Θεωρεί ότι ο Τρωικός πόλεμος δεν είναι ιστορικό

                                    γεγονός


W. Dörpfeld


Τροία VI


περίπου 1250, αλλά μετά την μάχη της Kadesh


C. Blegen


  Τροία VIIa


1270-1240


V. R. d’A.  Desborough


  Τροία VIIa


1230-1250


M. Wood


        Τροία VI


1250-1260


S. Hiller


 Τροία VIh

  Τροία VIIa


στο μέσον του 13ου αιώνα

στο τέλος του 13ου και στην αρχή του 12ου αιώνα


G. Mylonas


 Τροία VIIa


περίπου 1200


P. Mountzoy


        Τροία VIIa

        Τροία VIh

περίπου 1210

περίπου 1300


M. Korfmann


Τροία VIIa / VIIb1


1200 - 1180


S. Hood


     Τροία VIIb2


10ος αιώνας


Η αστρονομική χρονολόγηση της πτώσης της Τροίας το 1218 π.Χ. είναι πολύ κοντά στον μέσο όρο υπολογισμού των αρχαίων συγγραφέων: Δικαιάρχου του Σικελιώτη (1212 π.Χ.), Πάριου Χρονικού (1208 π.Χ.) και γ) Ερατοσθένη (1228 π.Χ.). Παραλλήλως είναι και συμβατή με τα αρχαιολογικά ευρήματα της Τροίας, χωρίς σφάλμα αβεβαιότητας.

Εν κατακλείδι, στις 6 Ιουνίου του 1218 π.Χ. σκοτώθηκε ο Πάτροκλος, υπό την σκιά μιας μερικής ηλιακής έκλειψης, και η άλωση της Τροίας έγινε μετά ένα περίπου μήνα. Ο Οδυσσέας επέστρεψε στην Ιθάκη την 25η Οκτωβρίου του 1207 π.Χ. και σκότωσε τους μνηστήρες την 30η Οκτωβρίου του 1207 π.Χ., υπό την σκιά μιας άλλης μερικής ηλιακής έκλειψης. Τα γεγονότα αυτά, σημαντικά καθ’ εαυτά, συνδέθηκαν αναπόφευκτα με τα αστρονομικά φαινόμενα των δύο εκλείψεων, σύμφωνα με τις δοξασίες εκείνης της μακρινής εποχής και παρέμειναν έντονα χαραγμένα στην μνήμη των ανθρώπων ως ένα παρελθόν ηρώων, το οποίο προφορικώς και εμμέτρως το μετέφεραν από γενιά σε γενιά. Ήταν φυσικό επακόλουθο η Μούσα να παραλάβει τους θρύλους και να τους μετατρέψει σε επικά ποιήματα. Άλλωστε η επική ποίηση περιγράφει κατορθώματα ηρώων και γεγονότα, που συνέβησαν σε παρελθόντα χρόνο.

2

Εικών 1. Η μερική ηλιακή έκλειψη, με κάλυψη κατά 74.7% του ηλιακού δίσκου, της 30ης Οκτωβρίου του 1207 π.Χ., ορατή στον ουρανό των Ιονίων Νήσων, οριοθετείται σε περιοχή του ουρανού από τους αστερισμούς Σκορπιού, του Ζυγού (Χηλές του Σκορπιού) και του Οφιούχου την οποία δείχνει το ερυθρό βέλος στην αριστερή πλευρά της εικόνος.

3

Εικών 2. Η εμφάνιση της Αφροδίτης (Venus) τα χαράματα στον Ανατολικό Ορίζοντα του ουρανού των Ιονίων Νήσων την 25η Οκτωβρίου του 1207 π.Χ. όταν ο Οδυσσέας έφθασε στο νησί του. Η Αφροδίτη φαίνεται στην δεξιά πλευρά της εικόνος.

4

Εικών 3. Η έκλειψη Ηλίου, στην Τρωάδα, της 6ης Ιουνίου 1218 π.Χ., με κάλυψη του ηλιακού δίσκου 75.2%, έγινε σε περιοχή του ουρανού η οποία δείχνεται με το ερυθρό βέλος και οριοθετείται από τους αστερισμούς του Ταύρου, του Ωρίωνος και της Μεγάλης Άρκτου. Εμφανίζεται στην αριστερή πλευρά της εικόνας. Αυτοί ακριβώς οι αστερισμοί περιγράφονται στην δεύτερη ασπίδα του Αχιλλέα!

5

Εικών 4. Η εμφάνιση της Αφροδίτης (Venus), στον ανατολικό ορίζοντα του ουρανού της Τροίας, τα χαράματα, της 9ης Ιουνίου του 1218 π.Χ., τρεις μέρες μετά τον θάνατο του Πατρόκλου φαίνεται στην δεξιά πλευρά της εικόνος.

Πίναξ 1. Χρονολογίες και έτη του Τρωικού Πολέμου

6

Χρονολογίες Έτη του Τρωικού Πολέμου

1227 – 1226 π.Χ. Πρώτο έτος Τρωικού Πολέμου

1218 – 1217 π.Χ. Δέκατο έτος Τρωικού Πολέμου

1208 – 1207 π.Χ. Εικοστό έτος από έναρξη Τρωικού Πολέμου,

Επιστροφή Οδυσσέα στην Ιθάκη

Πίναξ 2. Οι απόψεις των αρχαίων ιστορικών για την χρονολόγηση του Τρωικού Πολέμου

Όνομα συγγραφέως Έτος π.Χ.

Δούρις Σάμιος 1454 ή 1514

Κλείταρχος Αλεξανδρεύς 1274 ή 1334

Τίμαιος Ταυρομενίτης 1274 ή 1334

Ερατοσθένης Αλεξανδρεύς 1184 ή 1228 ή 1288

Έφορος Κυμαίος 1189 ή 1249

Φανίας Ερέσιος 1169 ή 1229

Ηρόδοτος Αλικαρνασσεύς περί το 1250

Δικαίαρχος Σικελιώτης 1212

Πάριον Χρονικόν 1208

Σωσίβιος Λάκων 1171

7

Πίναξ 3. Oι απόψεις των αρχαιολόγων για τις γεωαρχαιολογικές ζώνες (στρώματα) καταστροφής της Τροίας

Όνομα συγγραφέως

Γεω- Αρχαιολογική ζώνη (στρώμα)

Η καταστροφή της Τροίας σε έτος π.Χ.

C. Nylander Τροία VI Θεωρεί ότι ο Τρωικός πόλεμος δεν είναι ιστορικό

γεγονός

M. Finley Τροία VI Θεωρεί ότι ο Τρωικός πόλεμος δεν είναι ιστορικό

γεγονός

W. Dörpfeld Τροία VI περίπου 1250, αλλά μετά την μάχη της Kadesh

C. Blegen Τροία VIIa 1270-1240

V. R. d’A. Desborough Τροία VIIa 1230-1250

M. Wood Τροία VI 1250-1260

S. Hiller Τροία VIh

Τροία VIIa

στο μέσον του 13ου αιώνα στο τέλος του 13ου και στην αρχή του 12ου αιώνα

G. Mylonas Τροία VIIa περίπου 1200

P. Mountzoy Τροία VIIa

Τροία VIh

περίπου 1210 περίπου 1300

M. Korfmann Τροία VIIa / VIIb1 1200 - 1180

S. Hood Τροία VIIb2 10ος αιώνας

8